6-NÜBÜVVETİN İLK TALİMATLARI
Alak ve Müddessir Sureleri Işığında Hak-Batıl Mücadelesinin Başlangıcı
"Rabb" Kavramı ve Şirk Toplumunun Kodları
Hz. Muhammed (s.a.s.) Hira Mağarası’nda ilk vahiyle muhatap olduğunda, Cenâb-ı Hak tarafından Hz. Cebrail vasıtasıyla kendisine iletilen "Oku, yaratan Rabbinin adıyla oku!" emriyle aslında ne kendisinin ne de Mekkelilerin yabancı olduğu bir şey emredilmiyordu. Mekke toplumu "Rabb" kelimesinin ne anlama geldiğini gayet iyi bilmekteydi. Cahiliye dönemindeki karşılığıyla Rabb; itaat edilen efendi, bozulan bir durumu düzelten, terbiye eden, her şeyin gerçek sahibi olan, yöneten, kemale erdiren, olgunlaştıran ve emretme-yasaklama iradesini elinde bulunduran otorite anlamına geliyordu.
Müşrikler, bu kelimenin ilk vahiyle birlikte kullanılmasından itibaren kendilerinden ne istendiğini ve ileride nelerin talep edileceğini çok iyi anlamışlardı. Dolayısıyla daha ilk vahiyle birlikte, aslında Hak ile Batıl, mümin ile müşrik arasındaki kaçınılmaz mücadele de başlamış oluyordu.
Fetret Döneminin Mahiyeti ve İlahi Hikmetleri
Vahyin başlangıcından sonra yaşanan ve ilahi mesajın bir müddet kesilmesi anlamına gelen Fetret dönemi, müşrikler tarafından bir alay malzemesi haline getirilmişti. Tabiri caizse Allah Resulü (s.a.s.) ile eğlenerek "Rabbi onu unuttu, terk etti" demeye başlamışlardı. Oysa Fetret dönemi, Allah Resulü’ne (s.a.s.) amaca yönelik belirli hikmetlerle yaşatılmış ilahi bir ara evreydi. Bu süreçle şu temel gayeler amaçlanmıştır:
- Ruhi ve Bedeni Hazırlık: Vahyin getirdiği ağır yükü omuzlayabilmesi için Resulullah'ın ruhen ve bedenen tam olarak hazırlanması.
- İçselleştirme: Peygamberlik makamına tam anlamıyla adapte olması ve bu misyonu içselleştirmesi.
- İştiyakın Artması: Vahye karşı duyulan özlem ve iştiyakın en üst seviyeye çıkarılması.
- İlahi Menşein İspatı: Vahyin beşerî/insani bir olgu olmadığının, peygamberin kendi iradesiyle değil, sadece ve sadece Allah'tan geldiğinin netleşmesi.
- Sorumluluk Bilinci ve İmtihan: Bu ağır sorumluluğa karşı olgunlaşması, samimiyetinin ve sadakatinin imtihan edilmesi.
Fetret dönemi açıkça göstermektedir ki peygamberlik; arayarak, araştırarak, düşünerek ya da sadece tevekkül edilerek beşerî bir çabayla kazanılacak bir makam değildir. Bilakis onu Yüce Allah, sadece kendi seçtiği özel kullarına bahşeder. Eğer aksi olsaydı, insanlık tarihindeki filozoflar da birer peygamber olurlardı. Oysa filozoflar sadece toplumsal sorunları ve sıkıntıları tanımlamışlar, fakat kurtuluş için köklü bir çözüm önerisi getirememişlerdir.
Alak Suresi: Deist ve Seküler İlah Algısına İlk Müdahale
Allah Resulü (s.a.s.), henüz ilk vahiyde sorunun ana noktasını ortaya koymuştur: "Yaratan Rabbinin adıyla..." Bu ayet, müşriklerin kabullenemeyeceği radikal hükümler içeriyordu. İfadenin doğrudan "Allah’ın adıyla" biçiminde değil de "Yaratan Rabbinin adıyla" şeklinde gelmesi, daha ilk andan itibaren müşriklerin yanlış inanç yapılarına doğrudan bir müdahaleydi.
Müşrikler, yaratıcı güç olarak Allah'ı kabul ediyorlardı; ancak "Rabb" olma sıfatını, yani hayatı yönetme ve kural koyma yetkisini Allah'tan başka varlıklara veya otoritelere yakıştırıyorlardı. Onlar "Rabb" olarak kendi yönetimlerini, kültürlerini, gelenek ve göreneklerinden gelen statükoyu esas alıyorlardı. Müşriklerin inancına göre Allah'ın insanlarla ilgisi sadece hayatın başında (doğum) ve sonunda (ölüm) gerçekleşen bir müdahaleden ibaretti. Allah'ın insanı yarattıktan sonra artık dünya işlerine, ticarete, hukuka ve ahlaka karışmadığına inanıyorlardı; yani pratik hayatta Allahsız bir yaşam sürüyorlardı.
Ne acıdır ki bugünkü modern müşrik zihniyetin de aynı noktada durduğunu görmekteyiz. Onların inandığı tanrı tasavvuru; büyüyen çocuklarının hiçbir işine, seçimine ve hayat tarzına karışmayan sorumsuz bir baba figürü gibidir. Alak Suresi’nin ilk ayetleri, müşriklerin bu bozuk ve tutarsız Allah inancını tespit ederek reddeder.
İlahi İkram Olarak "Kerem" Kavramı
Ayetin devamında yer alan "O, insanı alak’tan yarattı. Oku, Rabbin büyük kerem sahibidir" ifadesi, O'nun her şeyi keremiyle kuşattığını beyan eder. Allah'ın kereminin (cömertliğinin ve lütfunun) bir sınırı yoktur ve dışarıda bıraktığı hiçbir alan bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu kerem; insanların yaşam tarzlarını, bireysel ve toplumsal hayatlarını da kapsamak zorundadır. Metindeki yaklaşıma göre "Kerem Sahibi" olmak şu üç boyutta tezahür eder:
- İlim ve Bilgi En Büyük İkramdır: Allah Teâlâ, insanı dünyaya hiçbir şey bilmeyen, zayıf ve aciz bir varlık olarak getirmiştir. Ona akıl, idrak lütfetmiş; yazı ve kalem vasıtasıyla nesilden nesle aktarılan bilgiyi ihsan etmiştir. Ayet, insana verilen en büyük maddi ve manevi ikramın "öğrenme ve ilim kabiliyeti" olduğunu hatırlatmaktadır.
- Kur'an En Büyük İkramdır: Bu konu Zuhruf Suresi 43-44. ayetlerde şu şekilde sabitlenmiştir: "O halde sana vahyedilene sımsıkı sarıl; şüphesiz sen dosdoğru bir yoldasın. Ve şüphesiz o (Kur'an) senin ve kavmin için bir şereftir (ikramdır), ileride ondan sorguya çekileceksiniz." Benzer şekilde Vakıa Suresi 77-80. ayetlerde de Kur'an'ın alemlerin Rabbinden indirilen, korunmuş ve çok değerli bir kitap olduğu vurgulanır. “Şüphesiz o, çok değerli, pek şerefli bir Kur’an’dır. Onun aslı çok iyi korunmuş bir kitaptadır. Tertemiz olanlardan başkası ona dokunamaz. O, Âlemlerin Rabbi tarafından parça parça indirilmektedir.”
- Karşılıksız ve Sınırsız Cömertlik: "Ekrem" kelimesi; cömertlikte, lütuf ve ihsanda eşi benzeri olmayan, verdiği nimetlerden dolayı hiçbir menfaat ve karşılık beklemeyen demektir. Allah okumayı emrederken insanı yalnız bırakmamış, vahiy ve bilgiyle onu onurlandırmıştır.
Müşrik inancına göre yüceliği sonsuz olan Allah, insan gibi sıradan ve aşağı bir varlıkla ilgilenmezdi; aksini iddia etmek Allah'ın şanını düşürmekti. Halbuki Kur'an'da kalemle yazmak ve öğrenmek gibi beşerî eylemler doğrudan Allah'ın bir lütfu olarak zikredilir. İnsanın tamamen kendi tekelinde gördüğü yazma ve öğrenme eyleminin dahi Allah’ın güç ve kontrolünde olduğu açıklanmaktadır. Allah’ın insan hayatının tüm alanlarıyla ilgilenmesi O’nun yüceliğine bir leke değil, aksine kereminin ve azametinin bir gerekliliğidir. Hiçbir şey O’nun Rabb’liğinin dışında yer alamaz.
Müddessir Suresi: Tebliğ Metodu ve Davetçinin Vasıfları
Resulullah (s.a.s.), vahyolunan ayetlerden hareketle hakikati ilan etmeye başladığında, bu ilanın başarısı söyleyen kişinin güvenilirliğine bağlıydı. Doğruyu söylemenin yanında, söyleyen kişinin de en az söylenen söz kadar doğru, dürüst ve emin olması gerekiyordu. Bu sarsılmaz ahlak Mekke'de yalnızca Muhammed (s.a.s.) şahsında mevcuttu. Bu sebeple hiçbir Mekkeli, Resulullah'ın şahsiyeti ve karakteri hakkında kötü bir söz söyleyememiştir; çünkü o, peygamberlikten önce de en güvenilir (el-Emin), en dürüst ve en edepli kimseydi.
Bu ahlaki zemin üzerinde indirilen Müddessir Suresi’nin ilk ayetleri, İslam davetçisine yedi temel talimat yükler:
- Ey örtüsüne bürünen (Ya eyyühel müddessir): Cenâb-ı Hak Resulüne "Ey Nebi" veya "Ey Resul" şeklinde değil, "Ey örtüsüne bürünen" diyerek sevecen, latif ve muhabbet dolu bir nida ile seslenmiştir. Bu şefkatli hitap, Allah Resul’ünü sarsıcı vahiy deneyiminin ardından tabiri caizse tekrar kendisine getirmiştir.
- Kalk ve Uyar: İnziva ve durma vaktinin bittiğini ilan eden eylem emridir. "Ey Resul! Çevrende gaflet içerisinde bulunan insanları uyar, karşılaşacakları o korkunç son (hesap günü) hakkında onları korkut. Onlara de ki: Sizler, ne yaparsanız yapın hiçbir hesabın sorulmayacağı, sağır ve kör bir sultan yurdunda yaşadığınızı sanıyorsunuz; oysa yanılıyorsunuz."
- Sadece Rabbini tekbir et (Onun büyüklüğünü ilan et): Bu emirde dikkat çeken nokta "Allah’ı" değil, "Rabbini" yücelt ifadesidir. Çünkü bu emir, sadece şirkin merkezi olan değil, herkesin müşrik olduğu bir şehirde verilmişti. Dahası Mekke, tüm Arap yarımadasının en büyük tapınağı, Kureyşliler ise bu mabedin bekçileriydi. Allah Resulü böylesine düşman bir ortamda yapayalnız ve tek başına tevhid bayrağını yüceltmekle görevlendirilmişti. Allah yoluna çıkanlar için en büyük cesaret kaynağı, Allah'ın büyüklüğüne olan imandır. Bu azamet bir kimsenin kalbine girdiğinde, o kalpte Allah'ın zatından başka hiçbir gücün korkusu kalmaz.
- Elbiseni temiz tut (Temizle): Beden ve elbise temizliği ile ruhun temizliği birbirini tamamlar. Eski ruhbanlık anlayışlarında dini kutsallığın ölçütü dünyadan el etek çekip kirli kalmakken, İslam tam aksini emreder. Allah yolunda davette bulunan bir kimse dış görünüşüyle de temiz, şerefli ve asil olmalıdır. Ayrıca bu emir, giysileri ve ahlakı kibirden, gösterişten ve şan şöhret vesilesi olmaktan temiz tutmayı kapsar. Müslüman davetçi öyle bir vakara sahip olmalıdır ki, onu gören herkes kalbinde kötülük bulunmayan şerefli bir insan olduğunu hemen fark etsin. Metinde yer alan "Eline beline sahip ol" düsturu da ahlakı her türlü çirkin işten arındırmanın pratik karşılığıdır.
- Her türlü pislikten (pis şeylerden) uzak dur: Buradaki pislik ifadesi mutlak anlamdadır. Akidedeki (inançtaki), düşüncedeki, ahlaktaki, ameldeki, beden ve elbisedeki, kısacası yaşantıdaki her türlü pisliği ve şirk kalıntısını kapsar. Allah Resulü hayatı boyunca bu pisliklerin hiçbirine bulaşmamıştır, davetçilerin de bu çizgiyi koruması gerekir.
- Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma: Bu talimat üç hayati anlama gelmektedir:
- Birinci olarak; yapılan bağış, ihsan ve cömertlikleri sadece Allah rızası için yapmak, arkasında hiçbir dünyevi hesap ve menfaat barındırmamak.
- İkinci olarak; tebliğ görevinin insanlık için en büyük hidayet vesilesi ve ihsan olduğunu bilip, "insanlara iyilik yapıyoruz" düşüncesiyle gizli bir gösterişe ve kişisel çıkar arayışına kapılmamak.
- Üçüncü olarak; yapılan bu muazzam hizmeti gözde büyüterek kibirlenmemek, canını ortaya koyarak peygamberlik görevini yerine getirmeyi Allah’a karşı bir minnet ve iyilik yapma vesilesi olarak görmemek.
- Rabbin için sabret: Peygamberlik görevi son derece meşakkatli bir iştir. Bu yolda birçok musibet, eziyet ve hatta kendi halkının düşmanlığıyla karşılaşılacaktır. Ancak ne olursa olsun, sadece ve sadece Rabbin hatırı için bunlara sabredilmeli, vazife sarsılmaz bir kararlılıkla yerine getirilmelidir. Hiçbir insani korku, dostluk veya düşmanlık davetçiyi yolundan döndürmemelidir; çünkü Allah sabredenlerle beraberdir ve onların yegâne yardımcısıdır.
Müddessir Suresi bir yandan Rabbin yüceliğini ve egemenliğini ilan ederek başlarken, diğer yandan bu yüceltmenin hangi ahlaki ve ameli şartlar altında gerçekleşeceğini ortaya koymaktadır. Allah Teâlâ, surede "Rabbini yücelt" buyurarak aslında yeryüzündeki tüm sahte putları ve put tapıcılarını tehdit etmekte, Müslümanlar için ise çağlar boyu yürünecek net bir hareket metodolojisi çizmektedir.
