8-Gecenin Dirilişinden Gündüzün Mücadelesine Müzzemmil Eğitimi

Peygamberimize Müzzemmil Süresinde "Ey örtüsüne bürünen!" diye hitap edilmesinin sebebi apayrıdır. Risalet üzerine yüklenen sorumluluğun ağırlığı ile derin düşüncelere dalıyor, evinden de, işlerinden de uzaklaşıyordu. Yani Resulullah’ın bu durumunu aşıp inmesi ve daha kararlı bir şekilde tebliğ faaliyetlerine devam etmesi emrediliyordu.

Allah Resulü, korku ve endişelerinden sıyrılıp ilahi emri yerine getirmesi için uyarılıyor ve bunu nasıl başarabileceği kendisine ve biz günümüz Müslümanlarına açıklanıp öğretiliyordu. Hz. Muhammed'in (s.a.s.) bir insan olduğunu, bizler gibi duyguları olduğunun ve olabileceğinin bir delili olması yanında mucizevi güçler ötesinde bir insan olduğunu gösteriyor. Bundan sonra gelen ayet-i kerimelerle bu işi nasıl başaracağı kendisine ve bizlere öğretiliyor. Anlatılan ve öğretilen nefsin terbiyesi yanında; geceyi kendisi ve kendimiz için değerlendirip gündüzü sadece Allah'ın dinini anlatmaya, bire bir insanlarla hemhal olmaya, onları içinde bulundukları yanlış hayat tarzından Allah’ın razı olacağı bir hayata yönlendirmeye, kendimizin ve onların kurtuluşuna vesile olmaya çalışmak ve gayret etmek için değerlendirmeliyiz.

Gece İbadeti ve Kur’an Eğitimi

"Az bir kısmı hariç olmak üzere geceleyin kalk. Gecenin yarısında kalk; yarısından biraz eksik veya bunu biraz artır ve ağır ağır Kur'an oku." (Müzzemmil, 2-4)

İlahi eğitim gereği insanların uykuda oldukları zamanlarda Resulullah uyanık kalmalıydı. Uyanık kalmasının sebebi Kur'an okumak içindi. Kur'an okuyarak nelere inanmak ve nasıl yaşamak gerektiğini öğreneceği gibi, en önemlisi de insanlara neleri nasıl ulaştıracağının yöntem ve tekniklerini de öğrenecekti.

Her gün Kur’an’la irtibatlı olacak, Kur’an’ın ihtiyaçlara nasıl cevaplar verdiğini onu doğru bir yöntemle okuyarak mümkün olabileceğini öğrenecekti. Okumaktan maksat sadece telaffuz etmek değil; okunan şey üzerinde düşünüp sözden manaya, manadan gayeye ulaşmaktır. Kur'an'ın inancın ve hayatın yegâne kaynağı olduğunu anlayıp kavramaktır. Allah Resulü gecenin yarısında veya üçte ikisinde kalkardı. Maksat Kur'an okumaktı. Kur'an'ı tertil üzere okumak; her harfin ve mananın hakkını vererek okumaktır.

Resulullah (s.a.s.)'in geceleyin kıldığı vitir namazının on bir rekâtı geçmediği sahih olarak rivayet edilmiştir. Fakat bu rekâtları kılarken gecenin üçte ikisini biraz geçmekteydi. Kur'an'ı da tam manasıyla tertil üzere okumaktaydı. Yine Seyyid Kutub, Hz. Aişe'ye dayandırılan bir rivayette Resulullah'ın gece namazını soran Sa'd İbn Hişam'a, "Sen Müzzemmil Suresini okumuyor musun?" dediğini, onun da "Evet" dediğini aktarır. Allah-u Teâlâ bu surenin birinci kısmında gece ibadetini farz kılmıştı. Bu şekilde kendisi ve ashabı bir sene namaz kıldıklarından ayakları şişmişti. Surenin ikinci kısmında gece namazını hafifleten ayetleri indirdi ve gece namazı farzdan sonra eda edilen nafile ibadet olarak kaldı.

Allah Teâlâ Resulünü ve ashabını böyle bir eğitime tabi tuttu. Bu gece namazını kılanlar ileride hiçbir şeyden korkmadan tüm varlıklarını Mekke'de bırakarak Medine'ye hicret etmişler ve orada İslam’ın devletini kurmuşlardır.

"Ağır Söz"e Hazırlık ve Tebliğ Sorumluluğu

Tüm bu eğitimler 5. ayette ifade edildiği gibi "Doğrusu biz senin üzerine ağır bir söz vahyedeceğiz." hakikatine hazırlıktı. Neydi bu ağır söz? Bu söz Kur’an’dı. Kur’an’la tüm insanlığa bildirilen, Allah’ın tek İlah ve Rab olduğu hakikatiydi. Resulullah bu ilahi emir gereği geceleri kalkıp Kur’an okumalı; gece öğrendiği şeyleri gündüz hem tutum ve davranışlarına yansıtmalı hem de insanları bu ilahi bilgilerden haberdar etmeli, yani onları İslam’a davet etmeliydi. Efendimiz de bu emredileni aynen yerine getirmiştir.

İnsanla uğraşmak, insanı değiştirmek, eğitmek ve yetiştirmek zor iştir. Bunlar aslında bütün eğitimcilerin yakından bildiği özelliklerdir. Oysa Resulullah (s.a.s.) insanları günlük hayatlarında herhangi bir konuda bilgilendirip eğitmeyecek; inançlarını ve hayat tarzlarını neredeyse tamamen değiştirmelerini gerektirecek bir sürecin lideri olacaktı. Allah Teâlâ Risaletin ilk günlerinde elçisini uyardı, zorluklara hazırlıklı olmasını istedi. Bu hazırlık ise ancak Kur’an okuyarak, onu anlayarak olacaktı. Burada Resulullah’ın öncelikle zihnen ve ruhen güçlü olması hedeflenmişti. Bugünün Müslümanları da toplumun içinde bulunduğu bu durumdan ancak Kur’an’la kurtulabileceğini bilmeliler.

Allah Resulü nasıl gece Kur'an okumaya, onu anlamaya çalıştıysa bizler de Kur'an'ı anlamak ve yaşamak için ona dayanmalıyız. Müzzemmil Suresi 6. ayette belirtildiği gibi gece Kur'an okumayı hayatın olmazsa olmazı haline getirmek zorundayız:

  • "Şüphesiz ki gece kalkışı hem daha etkili hem de söz bakımından daha sağlamdır." (Celaleddin Vatandaş)
  • "Gerçekten gece kalkmak, nefse hâkim olmak ve Kur'an'ı doğru okumak için daha uygundur." (Mevdudi, Tefhimul-Kur'an)
  • "Şüphesiz geceleyin kalkmak daha tesirli ve Kur'an okumak daha elverişlidir." (Seyyid Kutub, Fi Zilal-il Kur’an)

Kur'an'ı okumak ve anlamak için gece en uygun zamandır. Çünkü gece insan daha sakin, daha dingin ve hafızası anlamaya daha uygundur. Eğer bir kişi tatlı uykusunu bölüp sıcak yatağını terk ederek bir iş için kalkıyorsa, bütün benliğiyle o işe iştiyak duymuş demektir. Bir şeye iştiyak duymak ise o şeyin daha kolay anlaşılmasını ve öğrenilmesini sağlar. Resulullah ve onun ilahi varisleri Kur'an okuma işini özellikle gece yapmalıdır. Gece okuması Kur’an’dan azami yararlanmayı sağlayacaktır. Daha önce de belirttiğimiz gibi bu gece kalkma emri Müzzemmil 20. ayetle daha da hafifletilmiştir.

Gündüzün Meşguliyeti ve Yalnız Allah'a Güvenmek

Allah Resulü ve müminlerin gündüz işleri daha yoğun ve düşmanları ile daha zorlu geçecektir.

"Gündüz senin için uzun bir meşguliyet olacak." (Müzzemmil, 7)

Kur'an'ı anlayıp öğrenmek için en uygun zaman geceydi. Ama bu, okuma işi gündüz yapılamaz anlamına gelmez. Ancak gece öğrenilenlerin insanlara aktarılması, tebliğ edilebilmesi için en uygun zaman dilimi gündüzdür. Gündüz vakti daha çok tebliğe, İslam’a davete ayrılacağı için Kur'an okuma aksayabilirdi. Allah Resulü ve müminler gündüzleri İslam'ı tebliğ için çok mücadele etmişlerdir.

Bu ayetten sonra gelen Müzzemmil 8 ve 9. ayetlerde şöyle buyuruluyordu:

"Rabbinin adını an ve bütün içtenliğinle O'na yönel. O, doğunun ve batının Rabbidir. O'ndan başka ilah yoktur. O halde yalnız O'nu vekil tut."

Neredeyse tüm gece ve gündüzleri dolduracak kadar yoğun ve ağır çalışmaların son derece yorucu olacağı açık ve kesindir. Allah'a teslimiyete sahip olanın yaptığı görev basit ve kolay bir şey değildir. İnsanın güç depolayabilmesi, iradesini sağlam kılabilmesi, zorlukların üstesinden gelebilmesi, dikkatli ve gayretli olması gerekmektedir. Bunları yaparken sadece Allah'a güvenmeli, O'ndan başka sığınak ve destekçi aramamalıdır. Her şeyi O'nun istediği şekilde yapmalı ve sonucunu O'na havale etmeli, bunun karşılığını sadece Allah'tan beklemelidir. Çünkü O, Allah ve Rab’dır. O, hem doğunun hem de batının Rabbidir. O'ndan başka ilah yoktur.

Burada müminlere Rabbin mahiyeti açıklanırken müşriklere de "O sizin taptığınız putlarınızın hiçbir değerinin olmadığı" anlatılmaktadır. O Rab ki O'ndan başka ilah yoktur. Öyleyse ilah nedir?

İlah: İbadete layık olan, kâinatı yaratan, idare eden ve mutlak otorite sahibi olandır. İtaat edilen, kanun koyan ve hükmünü uygulayandır.

Hak ve Batıl Ayrımı: Ahlaki Farklılaşma

Müzzemmil 10. ayette Cenab-ı Allah şöyle buyuruyor: "Başkalarının diyeceklerine sabret, onlardan güzellikle ayrıl."

Allah'ın dinine teslim olanları engelleyecek, onlara bu dinin ulaşmasını istemeyecekler de olacaktır. Bunlarla karşılaştığında onlardan güzellikle ayrıl. Çünkü onlardan kızgınlıkla ayrılırsan bu durumu diğer insanlara daha farklı anlatabilirler ya da bu tebliğin önüne bir engel teşkil edebilir. Onlardan ayrılırken bile onlara tebliğini yapmalısın. Kabul edip etmemek onların bileceği iştir.

Kur’an risalet sürecinin her aşamasında bildirdi ki mümin hakkın temsilcisidir. Onun hakkın temsilcisi olması hakkın düşmanlarını rahatsız eder. Onun için mümin düşmanlarını iyi tanımalıdır. Bir müminin en büyük düşmanı İblis ve onun çağrılarına olumlu cevap verme eğiliminde olan insanın kendi nefsidir.

Bir müminin diğer düşmanları da İblis ‘in temsilcisi ve dostu olan insanlardır. Bu düşmanlar bazen Firavun, Nemrut; bazen Ebu Cehil, Ebu Leheb, Velid bin Mugire, As bin Vail veya Ebu Leheb ‘in karısı da olabilir. Bunların temel özellikleri heva ve heveslerine göre yaşamaları, Allah'tan başka rabler, ilahlar edinmeleri ve kendilerini her türlü sorumluluktan müstağni görmeleridir. Bu insanların özellikleri “Hayır, insan kendini yeterli gördüğü için mutlaka azgınlık eder. Alak (6-7), Yarattığım o şahsı (cezalandırmak üzere) tek başına bana bırak! Kendisine geniş bir servet ve gözü önünde duran oğullar verdiğim; Önüne nimetleri serdikçe serdiğim, arkasından daha fazla vermemi bekleyen kişiyi!  Hayır, umduğu gibi olmayacak! Çünkü o, ayetlerimize karşı inatla ­direnmektedir.  Ben de onu sarp bir yokuşa süreceğim! Müddessir (11-17), Tek olarak yaratıp kendisine bol bol mal, çevresinde bulunan oğullar verdiğim ve nimetleri yaydıkça yaydığım o kimseyi bana bırak. Kalem (11-14), Ona ne malı fayda verdi ne de kazandığı. Tebbet (2), Cehenneme yuvarlandığı zaman, malı ona fayda vermez. Şüphesiz bize düşen sadece doğru yolu göstermektir. Şüphesiz ahiret de dünya da bizimdir. Sizi alevler saçan ateşe karşı uyardım. O ateşe, ancak yalanlayıp yüz çeviren en bedbaht kimse girer. Temizlenmek için malını hayra veren en muttaki (Allah’a karşı gelmekten en çok sakınan) kimse o ateşten uzak tutulacaktır. Leyl (11, 18) ve Mal toplayan ve onu durmadan sayan, insanları arkadan çekiştiren, kaş göz işaretiyle alay eden her kişinin vay hâline! O, malının, kendisini ebedîleştirdiğini sanır. Hümeze (1-3) surelerindeki ayetlerde açıkça ortaya konmaktadır.

Müminler bu tür şahıs ve sistem sahiplerine karşı tavırlarını net ve açık şekilde ortaya koymalıdırlar. Onların yanında ve safında yer almamalıdırlar. “Onların söylediklerine sabret ve onlardan güzellikle ayrıl. Nimet içinde yüzen o yalanlayıcıları bana bırak ve onlara biraz mühlet ver.” (Müzzemmil, 10-11). Müminler müşriklerle bir arada olmaktan, onlarla aynı evlerde, eğlence yerlerinde, sohbet toplantılarında bulunmaktan özenle kaçınmalıdırlar. Çünkü Kur'an birçok ayette bu ayrılığı emrediyor:

  • "Zalimlerin topluluğu ile oturma." (En'am, 68)
  • "Zalimlerin topluluğunun içinde bulunma." (Mü'minun, 94)
  • "Zalimlerden olma." (En'am, 52)
  • "De ki: Ben sizin yaptıklarınızdan uzağım." (Şuara, 216)
  • "Kötü arzularına uymuş ve işi gücü aşırılık olan kimseye boyun eğme." (Kehf, 28)
  • "Dinlerini oyuncak ve eğlence edinen ve dünya hayatının aldattığı kimseleri bir tarafa bırak." (En'am, 70)

Müminler sadece binaları ve mekânları ayırmakla değil, daha çok tavır ve tutumlarla da onlardan ayrılmalıdır. Burada emredilen bir ahlak farklılaşmasıdır.